82. rocznica likwidacji „Zigeunerlager” w KL Auschwitz-Birkenau
2 sierpnia 2026 roku na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau odbędą się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę likwidacji tzw. „Zigeunerlager” – romskiego obozu rodzinnego – organizowane w ramach Europejskiego Dnia Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti.
Romowie stanowili trzecią – po Żydach i Polakach – największą grupę deportowanych do KL Auschwitz. Pierwsi romscy więźniowie trafili do obozu 9 lipca 1941 roku. Łącznie deportowano tam około 23 tysięcy Romów, z których blisko 21 tysięcy zostało zamordowanych.
W nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku niemieckie władze obozowe przystąpiły do ostatecznej likwidacji tzw. „Zigeunerlager”, znajdującego się na terenie obozu Auschwitz II-Birkenau. W komorach gazowych zamordowano wówczas około 4 300 ostatnich romskich więźniów – przede wszystkim kobiety, dzieci i osoby starsze. Wydarzenia tej tragicznej nocy stały się symbolem Zagłady Romów podczas II wojny światowej.
W tym roku przypadają również dwie szczególne rocznice o wyjątkowym znaczeniu dla pamięci o Zagładzie Romów. Mija 15 lat od ustanowienia przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej dnia 2 sierpnia Dniem Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti. Uchwała przyjęta w 2011 roku była ważnym krokiem w kierunku przywracania pamięci o jednej z najbardziej przemilczanych kart historii II wojny światowej oraz wyrazem uznania losu romskich ofiar za integralną część pamięci o Holokauście.
W 2026 roku przypada również 25. rocznica otwarcia wystawy „Zagłada Romów Europejskich” w bloku XIII na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Uroczystego otwarcia ekspozycji dokonał prof. Władysław Bartoszewski, który podkreślił wówczas, że wystawa stanowi „kamień milowy dla edukacji o Holokauście Romów”. Słowa te do dziś pozostają jednym z najważniejszych świadectw znaczenia tej ekspozycji dla zachowania pamięci o romskich ofiarach nazistowskiego ludobójstwa.
Od 2015 roku, decyzją Parlamentu Europejskiego, 2 sierpnia obchodzony jest jako Europejski Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti, upamiętniający około 500 tysięcy Romów i Sinti zamordowanych przez nazistowskie Niemcy i ich sojuszników. Dzień ten przypomina nie tylko o tragedii przeszłości, ale również o współczesnej odpowiedzialności za przeciwdziałanie rasizmowi, antycyganizmowi oraz wszelkim formom dyskryminacji.
Organizatorami uroczystości są Stowarzyszenie Romów w Polsce, Centralna Rada Niemieckich Sinti i Romów oraz Centrum Historii i Kultury Romów.
W obchodach wezmą udział ocaleni z Zagłady Romów wraz z rodzinami, przedstawiciele władz państwowych, parlamentów, organizacji międzynarodowych, korpusu dyplomatycznego, instytucji pamięci oraz społeczności romskich z kraju i zagranicy.
Uroczystości rozpoczną się o godz. 11.30 przy bramie dawnego „Zigeunerlager”, skąd uczestnicy przejdą pod Pomnik Pomordowanych Romów i Sinti. Program obejmuje przemówienia okolicznościowe oraz ceremonię złożenia kwiatów, która będzie wspólnym hołdem dla Romów i Sinti zamordowanych podczas II wojny światowej. Program uroczystości przewiduje zakończenie obchodów o godz. 14.00.
