Oświadczenie z dnia 15 września 2026 r. Stowarzyszenia Romów w Polsce – Centrum Monitoringu Antyromskiego i Dyskryminacji

w sprawie trwałych skutków podawania romskiego pochodzenia sprawców czynów zabronionych

W ostatnim czasie Stowarzyszenie Romów w Polsce otrzymało od dwóch ważnych organów państwowych – Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie oraz Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie – odpowiedzi na zgłoszone przez Stowarzyszenie protesty dotyczące podawania przez te organy w komunikatach o przestępczości narodowości romskiej sprawców będących obywatelami polskimi. W odpowiedziach do Stowarzyszenia organy te przyznały się do błędu, zobowiązując się do dołożenia starań, by w przyszłości ich publikacje nie zawierały danych dotyczących narodowości sprawców posiadających polskie obywatelstwo.

Przeprosiny i zapowiedź zmiany postępowania są ważne, ale nie usuwają one skutków informacji, które zostały już rozpowszechnione. Materiały wskazujące na romskie pochodzenie etniczne polskich obywateli – z powołaniem się na komunikaty Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie oraz Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie – pozostają dostępne na portalach internetowych. Wskutek czego nadal są czytane oraz udostępniane, utrwalając krzywdzące stereotypy wobec całej społeczności romskiej. Portale te, powołując się na komunikaty wskazanych organów, nie mają zamiaru usuwać dyskryminujących i stygmatyzujących danych.

Przeprosiny wskazanych wyżej organów państwa nie załatwiły sprawy do końca. W dniu 15 września 2026 r. przejrzeliśmy stronę Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie oraz Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie. Okazało się, że na stronie Policji w przedmiotowym komunikacie wyrazy „To 24-letni Rom…” zastąpiono zapisem „To 24-letni mężczyzna…”. Działanie krakowskiej Policji wskazuje na racjonalność działań oraz empatię w stosunku do naszej mniejszości.

Jakże odmienne działania podjęła Prokuratura Okręgowa w Rzeszowie, która wprawdzie przeprosiła za podanie narodowości sprawcy (dopiero na polecenie Ministerstwa Sprawiedliwości, gdyż wcześniej nie odpowiedziała na nasze wezwanie), lecz nie dokonała jakichkolwiek zmian w swoim komunikacie z dnia 15 czerwca 2026 r., w którym dzisiaj, tj. 15 września 2026 r., nadal czytamy, że: „Prokuratura Rejonowa w Dębicy prowadzi postępowanie przeciwko 18-letniemu obywatelowi polskiemu narodowości romskiej”. Działanie takie nie może być aprobowane. W tej sprawie wystąpiliśmy do Prokuratora Krajowego.

W związku z tym stwierdzamy, że jeżeli pierwotnym źródłem takiej informacji był komunikat Prokuratury albo Policji, odpowiedzialność instytucji publicznej nie powinna kończyć się na przeprosinach skierowanych do Stowarzyszenia. Konieczne jest podjęcie przez te instytucje systemowych działań zmierzających do usunięcia trwałych skutków popełnionego błędu.

Dlatego zwracamy się do właściwych organów państwa o:

1. usunięcie informacji o romskim pochodzeniu etnicznym obywateli polskich ze wszystkich komunikatów znajdujących się na ich stronach internetowych;
2. opublikowanie w widocznym miejscu jednoznacznej informacji korygującej wcześniejszy komunikat;
3. zwrócenie się do redakcji, portali i innych mediów, które powieliły informację pochodzącą od policji lub prokuratury, z wnioskiem o jej niezwłoczne skorygowanie albo usunięcie nieuzasadnionego wskazania pochodzenia etnicznego;
4. poinformowanie Stowarzyszenia Romów w Polsce (innego zgłaszającego) o działaniach podjętych w celu ograniczenia dalszego rozpowszechniania tych treści;
5. wprowadzenie jednolitych zasad (procedur) obowiązujących policję i prokuraturę, zgodnie z którymi pochodzenie etniczne osoby podejrzanej posiadającej polskie obywatelstwo nie jest podawane, jeżeli nie jest prawnie konieczne i bezpośrednio związane z charakterem prowadzonej sprawy.

Nie kwestionujemy prawa opinii publicznej do informacji ani obowiązku ścigania i karania sprawców przestępstw. Każdy człowiek odpowiada jednak wyłącznie za własne czyny. Pochodzenie etniczne nie może służyć jako dodatkowa etykieta przy opisywaniu przestępstwa, ponieważ przenosi odpowiedzialność z konkretnej osoby na całą mniejszość.

Polscy Romowie są obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej i mają prawo do równego i niedyskryminacyjnego traktowania przez instytucje państwa. Wynika to wprost z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie oczekujemy kolejnych deklaracji świadomości problemu. Oczekujemy usunięcia jego istniejących skutków oraz wprowadzenia skutecznych procedur, które zapobiegną jego powtarzaniu się w przyszłości.

Roman Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce