45 rocznica pogromu Romów w Oświęcimiu

Oświadczenie z okazji 45. rocznicy pogromu Romów w Oświęcimiu i apel do Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej

Stowarzyszenie Romów w Polsce

W 45. rocznicę pogromu Romów w Oświęcimiu przypominamy o krzywdzie rodzin, które w październiku 1981 roku doświadczyły przemocy, a następnie zostały zmuszone do opuszczenia miasta i kraju. Pamięć o tych wydarzeniach zobowiązuje do troski o współczesne bezpieczeństwo, godność i prawa obywateli.

Jako świadek pogromu i człowiek, który w jego następstwie został pozbawiony polskiego obywatelstwa, wiem, co oznacza utrata ochrony własnego państwa i prawa do powrotu do ojczyzny. Dlatego zabieram głos w poczuciu odpowiedzialności za nasze wspólne państwo i przyszłość jego obywateli.

Chcemy być traktowani jak pełnoprawni obywatele — z równymi prawami i obowiązkami. Chcemy, aby nigdy więcej nie naruszano naszych praw i aby nikt nie próbował odbierać nam praw obywatelskich.

Szanowny Panie Premierze,

w imieniu Stowarzyszenia Romów w Polsce apeluję o modyfikację Programu integracji społecznej i obywatelskiej Romów w Polsce na lata 2021–2030. Program powinien zapewniać potrzebne wsparcie, a jego głównymi celami powinny być przeciwdziałanie dyskryminacji i rasizmowi antyromskiemu, ochrona i rozwój kultury, języka oraz tożsamości romskiej, a także zapewnienie rzeczywistej równości praw i szans.

Niezbędny jest rzeczywisty udział Romów w ustalaniu celów programu, jego realizacji i ocenie rezultatów. Pomoc w edukacji, ochronie zdrowia, zatrudnieniu czy mieszkalnictwie powinna odpowiadać na konkretne potrzeby obywateli. Sama przynależność do mniejszości romskiej nie może być traktowana jako oznaka nieprzystosowania społecznego.

Oczekujemy, aby program wspierał pełne korzystanie z przysługujących nam praw obywatelskich, z poszanowaniem naszej tożsamości kulturowej.

Nasze stanowisko opieramy na analizach prawnych i społecznych oraz zgromadzonej dokumentacji. Część wskazywanych przez nas problemów znajduje potwierdzenie w wynikach kontroli Najwyższej Izby Kontroli i badaniach oceniających skuteczność programu.

Po konferencji „Dziedzictwo kulturowe Romów w Polsce i jego ochrona”, zorganizowanej przez Stowarzyszenie Romów w Polsce wspólnie z Senatem Rzeczypospolitej Polskiej 21 kwietnia 2026 roku, dwukrotnie zwróciliśmy się pisemnie z prośbą o spotkanie do Tomasza Szymańskiego, sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, odpowiedzialnego za sprawy mniejszości narodowych i etnicznych oraz realizację programu. Nie otrzymaliśmy odpowiedzi. Do rozmowy o zmianach nie doszło.

Artykuł 32 Konstytucji gwarantuje równość wobec prawa i prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Państwo dysponuje systemem ochrony zdrowia, oświatą, instytucjami rynku pracy oraz środkami wspierania kultury.

Powinny one skutecznie służyć również obywatelom polskim pochodzenia romskiego, zgodnie z ich rzeczywistymi potrzebami. Odrębny program nie może zastępować odpowiedzialności właściwych ministerstw, samorządów i instytucji publicznych.

Oczekujemy polityki zapewniającej ochronę i rozwój kultury, języka i tożsamości romskiej, skuteczne przeciwdziałanie rasizmowi antyromskiemu oraz rzeczywisty wpływ Romów na decyzje i działania, które ich dotyczą.

Stowarzyszenie jest gotowe wnieść do prac nad zmianami swoją dokumentację, wiedzę i doświadczenie.

Zwracam się do Pana Premiera o nadanie tej sprawie należnej rangi.

Poszanowanie godności, równych praw i przyszłości obywateli jest naszą wspólną odpowiedzialnością.

Z wyrazami szacunku
Roman Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce