OŚWIADCZENIE STOWARZYSZENIA ROMÓW W POLSCE

WSPÓLNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA PAMIĘĆ
WYMAGA WSPÓLNYCH ROZWIĄZAŃ

Z inicjatywy Romana Kwiatkowskiego, członka Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej i prezesa Stowarzyszenia Romów w Polsce, do programu posiedzenia Rady, które odbyło się 21 października 2026 roku, włączono problem rzeczywistego dostępu do wystawy „Zagłada Romów Europejskich” w bloku 13 Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz jej miejsca w codziennej edukacji.

W wyniku przeprowadzonej dyskusji Międzynarodowa Rada Oświęcimska jednogłośnie przyjęła uchwałę podkreślającą znaczenie edukacji o Zagładzie Romów i Sinti. Fakt ten został potwierdzony w oficjalnym komunikacie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Problem dostępu do wystawy został również odnotowany w komunikacie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W 2026 roku ponad 90% zgłoszeń dotyczących zwiedzania wystawy „Zagłada Romów Europejskich” w bloku 13, składanych przez Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz Centrum Historii i Kultury Romów dla organizowanych przez nie grup odwiedzających, w tym grup edukacyjnych, spotkało się z odmową rezerwacji. Potwierdza to dokumentacja zgłoszeń i odpowiedzi Muzeum. Skala odmów wskazuje na potrzebę wypracowania rozwiązania, które zapewni rzeczywisty dostęp do wystawy w ramach standardowego zwiedzania i codziennej edukacji.

Naszym celem nigdy nie był spór z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau. Naszym celem było i pozostaje wspólne rozwiązanie problemu, tak aby poznawanie historii Zagłady Romów Europejskich stało się standardem codziennej edukacji w Muzeum.

Postulat ten znajduje oparcie w zadaniach określonych w art. 2 pkt 7, 8 i 9 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, które obejmują prowadzenie działalności edukacyjnej, udostępnianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych oraz zapewnianie właściwych warunków zwiedzania. Również statut Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu przewiduje upowszechnianie historii, upamiętnianie ofiar, udostępnianie terenów, obiektów i zbiorów oraz prowadzenie edukacji historycznej i współpracy z organizacjami.

Nasze stanowisko odpowiada także zaleceniu Komitetu Ministrów Rady Europy CM/Rec(2020)2, dotyczącemu włączenia historii Romów do edukacji, w tym upowszechniania wiedzy o ich Zagładzie. Pozostaje również zgodne z kierunkami działań Komisji Europejskiej na rzecz równości, włączenia i uczestnictwa Romów, obejmującymi przeciwdziałanie dyskryminacji oraz upowszechnianie wiedzy o historii społeczności romskiej.

Do Auschwitz-Birkenau deportowano tysiące Romów i Sinti z różnych krajów Europy. 90% z nich zostało zamordowanych. Dla naszej społeczności Auschwitz-Birkenau jest największym cmentarzem Romów i Sinti w Europie, miejscem spoczynku naszych bliskich. Łączy nas z tym miejscem nie tylko historia, lecz także osobiste i międzypokoleniowe zobowiązanie wobec ofiar.

Naszym priorytetem pozostaje zapewnienie zainteresowanym grupom rzeczywistej możliwości zwiedzania wystawy „Zagłada Romów Europejskich” w bloku 13 w ramach standardowego zwiedzania Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, tak aby poznawanie tej historii stało się standardem codziennej edukacji.

Niezależnie od tego, w ramach dalszego rozwijania naszej ponadtrzydziestoletniej współpracy, dostrzegamy możliwość wspólnego przygotowywania dodatkowych form edukacji, w tym warsztatów, seminariów i wizyt studyjnych dla grup zainteresowanych pogłębieniem wiedzy o Zagładzie Romów Europejskich. Formy te stanowiłyby uzupełnienie standardowego zwiedzania, a nie jego zastępstwo.

Stowarzyszenie Romów w Polsce było, jest i pozostanie partnerem Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w pielęgnowaniu pamięci o ofiarach Zagłady Romów Europejskich oraz upowszechnianiu wiedzy o ich losach. Wynika to z naszej misji, wieloletniej działalności i odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń.

Ponad trzy dekady wspólnych działań na rzecz pamięci i edukacji stanowią dorobek, który warto chronić i rozwijać. Łączy nas wspólna odpowiedzialność za zachowanie pamięci o ofiarach Zagłady Romów Europejskich i przekazywanie tej historii przyszłym pokoleniom. Wierzymy, że właśnie ta odpowiedzialność pozwoli nam wypracować wspólne rozwiązania, dzięki którym poznawanie historii Zagłady Romów Europejskich stanie się standardem codziennej edukacji w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau dla grup chcących odwiedzic blok 13.

Roman Kwiatkowski

Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce

Członek Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej