APEL STOWARZYSZENIA ROMÓW W POLSCE W IMIENIU ROMSKICH POTOMKÓW OFIAR OBOZU W LETACH DO PREMIERA REPUBLIKI CZESKIEJ ANDREJA BABIšA

Oświęcim, 26.01.2026

Szanowny Panie Premierze,

w związku ze zbliżającą się rocznicą wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau (27 stycznia 1945 r.), a także wobec narastającego niepokoju wokół sposobu upamiętnienia romskich ofiar Zagłady w Republice Czeskiej, zwracam się do Pana z uroczystym i stanowczym apelem o osobiste zainteresowanie się sprawą Pomnika Holokaustu Romów i Sinti w Letach u Písku oraz o podjęcie działań prowadzących do przywrócenia mu formy zgodnej z godnością ofiar.

Zagłada Romów i Sinti była integralną częścią Holokaustu – tragedią o charakterze europejskim, dotykającą społeczność romską ponad granicami państw. Pamięć o jej ofiarach nie jest wyłącznie kwestią lokalną czy narodową, lecz sprawą wspólnej odpowiedzialności moralnej Europy. Sposób, w jaki ofiary te są dziś upamiętniane, stanowi czytelny test wrażliwości, dojrzałości i etycznych standardów państwa prawa.

Jako prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce oraz członek Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, czuję się zobowiązany zabrać głos w imieniu społeczności, dla której pamięć o ofiarach Zagłady nie jest elementem narracji historycznej, lecz częścią żywej, bolesnej tożsamości. Od ponad trzech dekad współtworzę międzynarodowe obchody poświęcone romskim ofiarom Auschwitz, mając świadomość, jak ogromne znaczenie ma forma i język pamięci.

Z głębokim niepokojem odnotowuję, że obecna forma upamiętnienia w Letach u Písku budzi sprzeciw i poczucie krzywdy wśród potomków ofiar oraz szerokich kręgów społeczności romskiej w Europie. W szczególności zwracam uwagę na fakt, iż elementy pomnika zostały zaprojektowane w taki sposób, że odwiedzający poruszają się bezpośrednio po płytach zawierających nazwiska ofiar. Praktyka ta stanowi nie tylko głębokie zranienie pamięci rodzin zamordowanych, lecz także naruszenie elementarnych, uniwersalnych zasad ludzkiej godności i etyki pamięci — niezależnych od kultury, narodowości czy przynależności etnicznej.

Praktyki, które w odczuciu rodzin ofiar naruszają elementarne zasady szacunku wobec zmarłych, nie mogą być uznane za dopuszczalne w miejscu o tak szczególnym znaczeniu symbolicznym. Miejsca pamięci muszą jednoczyć, edukować i przywracać godność – nigdy ranić ani pogłębiać poczucia wykluczenia.

Szczególnie niepokojące jest wrażenie, że potomkowie ofiar pozostają na marginesie decyzji dotyczących formy i funkcjonowania miejsca, które dla nas potomków ma charakter symbolicznego cmentarza.

Brak realnego dialogu z rodzinami ofiar oraz społecznością romską prowadzi do napięć, które można i należy rozwiązać poprzez otwartość, empatię i korektę przyjętych rozwiązań.

Zbliżająca się rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau nadaje tej sprawie wymiar szczególny. W tych dniach oczy opinii międzynarodowej zwrócone są ku Europie i jej zdolności do uczciwego, wrażliwego i inkluzywnego upamiętniania wszystkich ofiar nazistowskich zbrodni – bez hierarchii cierpienia i bez pomijania tych, których głos przez dekady był marginalizowany.

Panie Premierze, Republika Czeska ma dziś realną szansę wysłać do Europy
i świata jasny sygnał, że potrafi reagować na uzasadnione głosy krytyki, że szanuje pamięć ofiar i że gotowa jest korygować rozwiązania, które nie spełniają najwyższych standardów etycznych i humanistycznych. Takie działanie byłoby wyrazem odpowiedzialności, odwagi politycznej oraz autentycznego szacunku wobec romskich obywateli Czech i ich historii.

Zwracam się do Pana z apelem o podjęcie inicjatywy, która doprowadzi do dialogu z potomkami ofiar oraz do takich zmian w funkcjonowaniu Pomnika w Letach u Písku, które przywrócą mu pełną godność miejsca pamięci.

Społeczność romska w Polsce, Czechach i Europie będzie uważnie obserwować rozwój tej sprawy, mając nadzieję, że stanie się ona przykładem odpowiedzialnego i empatycznego podejścia do trudnego dziedzictwa XX wieku.

Roman Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce

Wyróżnione

Strona Stowarzyszenia Romów w Polsce powstała w ramach Projektu realizowanego z Programu integracji społecznej i obywatelskiej Romów w Polsce na lata 2021-2030

STOWARZYSZENIE ROMÓW W POLSCE
ul. Berka Joselewicza 5
32-600 Oświęcim
tel. +48 338 426 989

Napisz do nas...