Oświadczenie Stowarzyszenia Romów w Polsce w sprawie artykułu w dzienniku Rzeczpospolita

Oświadczenie Stowarzyszenia Romów w Polsce z dnia 17 grudnia 2025 r.

dotyczące projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie walki Prokuratury z mową nienawiści.
W dniu 11 grudnia 2025 r. ukazał się w dzienniku „Rzeczpospolita” artykuł zatytułowany „Profesjonalizacja walki z hejtem” autorstwa Macieja Młynarczyka wiceprzewodniczącego zespołu doradców prokuratora generalnego ds. przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami.

Artykuł jest interesujący z uwagi na poruszony temat mowy nienawiści. Jednakże czytając go nie sposób zapomnieć działań w identycznej sprawie Prokuratora Generalnego Andrzeja Seremeta w 2014 r. (swoiste: deja vu). Nawiasem mówiąc autor artykułu powołuje się na wymienionego prokuratora stwierdzając, że działania Andrzeja Seremeta „sprawdziły się”, co jest wypowiedzią delikatnie mówiąc kontrowersyjną i to z kilku powodów. Ale o tym później.

Na początek należy przypomnieć działania Prokuratora Generalnego Andrzeja Seremeta z roku 2014. Z punktu widzenia między innymi mniejszości romskiej w Polsce były one bardzo obiecujące i przy pełnej realizacji dawały nadzieję na znaczące ograniczenie zjawiska mowy nienawiści.

W dniu 26 lutego 2014 r. Prokurator Generalny wydał Wytyczne w zakresie prowadzenia postępowań o przestępstwa z nienawiści. W ślad za Wytycznymi w dniu 6 marca 2014 r. pojawiło się oświadczenie Wydziału Informacji i Kontaktu z Mediami Prokuratury Generalnej, w którym czytaliśmy:

„ Celowość wydania wytycznych wynika z konieczności ujednolicenia praktyki w zakresie prowadzenia postępowań karnych o przestępstwa popełnione na szkodę grupy osób albo poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej , wyznaniowej albo ze względu na jej bezwyznaniowość, niezależnie od kwalifikacji prawnej czynu zabronionego zwanych przestępstwami z nienawiści. Ponadto wytyczne Prokuratora Generalnego mają wyeliminować nieprawidłowości, które występowały w zakresie prowadzenia postępowań w sprawach o przestępstwa z nienawiści. Warto podkreślić, że wytyczne Prokuratora Generalnego są wiążące dla wszystkich organów uprawnionych do prowadzenia postępowania przygotowawczego, a więc nie tylko dla prokuratorów.”

Co istotnego zawierały te Wytyczne:

1) za wyczerpujące znamię publicznego nawoływania do nienawiści należy uznać również zachowania polegające na niepublicznym a nawet skrytym sporządzeniu tekstu, znaku graficznego lub symbolu o takim charakterze umieszczonego przez sprawcę w przestrzeni publicznej a w szczególności w Internecie lub w miejscu publicznym.

2) publiczne nawoływanie do nienawiści nie musi być kierowane bezpośrednio do osoby bądź osób faktycznie należących do grup wymienionych w Kodeksie karnym.

3) na każdym etapie postępowania przygotowawczego należy dążyć do dokonania precyzyjnych i miarodajnych ustaleń odnoszących się do zamiaru sprawcy, czynionych w oparciu o przeprowadzone dowody.

4) czynności z udziałem pokrzywdzonych powinny być dokonywane z poszanowaniem ich godności, w sposób zapobiegający wtórnej wiktymalizacji.

5) gdy jest to niezbędne dla poczynienia ustaleń faktycznych, uzyskanie adresu IP komputera, przy pomocy którego popełniono przestępstwo i zapisów monitoringu publicznego lub prywatnego powinno być dokonywane niezwłocznie. 6) decyzje procesowe, a zwłaszcza rozstrzygnięcia kończące postępowanie, powinny zawierać wnikliwe uzasadnienie, zrozumiałe dla uczestników postępowania karnego oraz opinii publicznej.

7) prokurator okręgowy wyznacza, w zależności od potrzeb, jedną lub dwie prokuratury szczebla rejonowego, w których prokurator rejonowy wyznacza po dwóch prokuratorów do prowadzenia postępowań w sprawach o przestępstwa z nienawiści.

8) każde postępowanie przygotowawcze o przestępstwo z nienawiści uznaje się za sprawę dużej wagi w rozumieniu Regulaminu wewnętrznego urzędowania prokuratury.

9) Departament Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Generalnej prowadzi stały monitoring spraw o przestępstwa z nienawiści.

W dniu 27 października 2014 r. Prokurator Generalny wydał kolejne Wytyczne w sprawach związanych z przestępstwami z nienawiści dokonywanymi z wykorzystaniem Internetu. Wytyczne te zawierają polecenia dla prokuratorów.

Wykorzystanie Internetu do popełniania przestępstw z nienawiści jest szczególne niebezpieczne z uwagi na trudności w identyfikacji sprawców oraz zasięg przekazywanej informacji (nieograniczona ilość odbiorców oraz eskalacja wpisów pod wpływem poprzednich wpisów), stąd Prokurator Generalny zaleca podejmowanie czynności z urzędu. Należy zauważyć, że dotychczas znakomita większość spraw wszczynana była i jest na wniosek. Oto te założenia:

1) w argumentacji uzasadnienia prokurator prowadzący sprawę winien odnieść się do orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, tak w odniesieniu do nowych technologii, jak i mowy nienawiści.

2) w toku podejmowanych przez prokuratora czynności należy rozważać odpowiedzialność usługodawców (administratorów stron internetowych) w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2013 r. poz. 1422) – dalej: w/w ustawy;

3) w toku przesłuchania pokrzywdzonego należy uwzględnić, czy treści i obrazy stanowiące przedmiot postępowania wpłynęły na zachowanie innych osób, w realizacji znamion czynów zabronionych (w zakresie podżegania, znieważenia, naruszenia nietykalności cielesnej) a także szerzenia mowy nienawiści tworząc poczucie zagrożenia.

4) nie można poprzestać na samym uzyskaniu IP, bez zabezpieczenia kopii źródłowych logów dotyczących jego nadania i wykorzystywania, zwłaszcza w przypadku, gdy dostęp do Internetu z danego urządzenia nie ma stale przypisanego IP. Szczególnie istotne jest skopiowanie logów z serwerów proxy, w zakresie umożliwiającym identyfikację konkretnego urządzenia, który za jego pośrednictwem uzyskuje adres IP.

5) w przypadku wątpliwości związanych z identyfikacją sprzętu i jego użytkownika niezbędne jest podjęcie czynności zmierzających do ustalenia, czy z tego samego IP, w zbliżonym czasie były dokonywane inne czynności (jak logowanie do portali społecznościowych, banków itp. stron, z których korzystanie umożliwia indywidualna nazwa użytkownika (login) i hasło, a także czy na innych stronach, w zbliżonym czasie występowała osoba posługująca się tym samym pseudonimem (nickiem).

6) prokuratorzy powinni przeszukiwać zawartości urządzeń pracujących w sieci i wykorzystywanych do przekazywania treści i obrazów stanowiących przedmiot postępowania, w tym skrzynek pocztowych – w trybie art. 236a kpk w zw. z art. 219 kpk, a w przypadku braku możliwości ustalenia osoby dysponującej zasobami lub urządzeniem, zarządzać doręczenie odpisu postanowienia ustalonej osobie. Przeszukanie to może się odbywać także w drodze udostępniania przez operatora określonych zasobów (zdalny pulpit).

7) zgodnie z Wytycznymi , z uwagi na obowiązujące przepisy, nie jest w obecnym stanie prawnym możliwe dokonanie przeszukania na odległość w przypadku ustalenia, iż urządzenia lub zasoby znajdują się poza granicami Polski – bez skierowania wniosku do władz innego kraju o udzielenie pomocy prawnej.

8) w przypadku postępowania przygotowawczego wszczętego o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego prokurator z urzędu powinien (na podstawie art. 14 w/w ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. ) skierować do osoby świadczącej usługi elektroniczne urzędowe zawiadomienie, wskazującej na bezprawny charakter danych zamieszczonych w Internecie przez tegoż usługodawcę, o ile wcześniej dane te nie zostały usunięte.

9) w przypadku przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, w których prokurator odmówił wszczęcia postępowania z urzędu, uzasadniając na piśmie swoje stanowisko prokurator powinien poinformować pokrzywdzonego o środkach prawnych o charakterze cywilnym lub administracyjnym, które może on podjąć samodzielnie. Chodzi o:

– zawiadomienie usługodawcy o bezprawnym charakterze danych przez niego publikowanych z żądaniem ich usunięcia na podstawie art. 14 ust. 1 w/w ustawy („Nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane dane ten, kto udostępniając zasoby systemu…. nie wie o bezprawnym charakterze danych, a w razie otrzymania urzędowego zawiadomienia lub uzyskania wiarygodnej informacji o bezprawności danych ….. niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych.”) oraz art. 24 kodeksu cywilnego („Ten, czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych”) – dalej: kc;

– uzyskanie danych osoby lub podmiotu, któremu przydzielono dany adres IP;

– dochodzenia roszczeń na podstawie art. 23 w/w ustawy i art. 448 kc („W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę ….”).

10) na podstawie art. 8 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadne jest na wniosek pokrzywdzonych – zgłoszenie przez prokuratora udziału w postępowaniach przed sądami administracyjnymi, toczącymi się w związku ze skargami osób pokrzywdzonych przestępstwami internetowymi, którym decyzją ostateczną odmówiono ujawnienia danych sprawców tych przestępstw.

11) W przypadku ustalenia w postępowaniu przygotowawczym, że treść lub obraz stanowiące przedmiot postępowania zostały umieszczone na stronie partii politycznej lub stowarzyszenia, bądź na tej stronie znajduje się link umożliwiający otwarcie tej strony, prokurator powinien zbadać, czy nie zachodzą okoliczności do delegalizacji partii lub stowarzyszenia. W takim przypadku materiały z postępowania ma on przekazać do Prokuratora Generalnego, który jest uprawniony do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności działalności politycznej partii z Konstytucją. Prokurator może w przypadku rażącego lub uporczywego naruszania prawa przez stowarzyszenie wystąpić do organu nadzoru (np. starosty) o rozwiązanie stowarzyszenia.

12) podsumowując Wytyczne Prokurator Generalny zaleca prokuratorom, przy ściganiu przestępstw internetowych, współpracę z innymi instytucjami i organami państwowymi oraz organizacjami pozarządowymi.

W specjalnym oświadczeniu z dnia 30 października 2014 r. Stowarzyszenie Romów w Polsce stwierdziło:

„Stowarzyszenie z zadowoleniem przyjmuje kolejne wytyczne Prokuratora Generalnego. Takie stanowisko wynika z dotychczasowych niezbyt dobrych kontaktów z jednostkami prokuratury związanych z załatwianiem naszych zgłoszeń o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 119, 256, 257 Kodeksu karnego. Praktycznie wszystkie zawiadomienia składane przez nasze Stowarzyszenie zostały załatwione odmownie tzn. postępowania (dochodzenia) zostały umorzone albo odmówiono wszczęcia dochodzenia. Zauważamy, że organy ścigania prowadziły wymienione sprawy bardzo formalnie, bez empatii dla pokrzywdzonych. Działając w ten sposób prokuratorzy znacząco poszerzyli sferę niekaralności czynów, które winny być ścigane i karane. Szczególnie dotyczyło to nienawistnych wpisów internetowych. Stowarzyszenie podkreślało w wielu wystąpieniach, że wydawane przez jednostki prokuratury postanowienia o umorzeniu postępowania lub odmowie wszczęcia postępowania stawały się dla sprawców czynów z mowy nienawiści swoistym glejtem niewinności oraz otwarciem drzwi do kontynuowania dotychczasowych nagannych czynów.”

W dniu 5 marca 2025 r. wymienione Wytyczne z 2014 r. zostały uchylone przez Adama Bodnara Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego. Wynika to z Wytycznych Prokuratora Generalnego z dnia 5 marca 2025 r. w sprawie prowadzenia postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami. Ich analiza wskazuje na kontynuację poprzednich Wytycznych (autorstwa Andrzeja Seremeta) poprzez połączenie obu aktów oraz zaktualizowanie niektórych zapisów.

Ponieważ ostatnio zmienił się Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny stąd pojawiła się kolejna koncepcja „profesjonalizacji” walki z hejtem, co ma znaleźć wyraz w przygotowywanym specjalnym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, o czym pisze „Rzeczpospolita”.

Dlaczego tak dużo i szczegółowo napisaliśmy o wydanych przez władzę publiczną dokumentach w sprawie mowy nienawiści? Bo dokumenty te były znakomicie napisane, zawierały wszystkie niezbędne prokuraturze narzędzia by zwalczać przestępstwa z nienawiści. Nic tylko je stosować. I tutaj jest problem. Od przełomu jakim miały być Wytyczne Andrzeja Seremeta z 2014 r. Stowarzyszenie Romów w Polsce kierując się między innymi zaleceniami zawartymi w tych Wytycznych skierowało do różnych jednostek prokuratury kilkadziesiąt zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa w sprawach oczywistych, które winne być podjęte przez prokuraturę „z urzędu jako ważne”. Wszystkie sprawy, powtarzamy wszystkie sprawy, zostały załatwione odmownie postanowieniami o odmowie wszczęcia postępowania z powodu braku znamion czynu zabronionego. Tylko w dwóch przypadkach wszczęto postępowania (na polecenie sądów w wyniku naszego odwołania), które i tak następnie zostały umorzone oczywiście z powodu braku znamion czynu zabronionego.

Wniosek:

Wracając do artykułu z „Rzeczypospolitej” należy stwierdzić, że pisanie przez doradcę prokuratora generalnego o kolejnym kroku w celu profesjonalizacji walki z hejtem, co ma się wyrażać między innymi poprzez powołanie 13 prokuratur zatrudniających 30 prokuratorów specjalizujących się w ściganiu tego typu przestępstw, hejtowanym mniejszościom nic nie da. Zauważamy, że w Wytycznych z 16 lutego 2014 r. także była expressis verbis mowa o 45 prokuraturach okręgowych , które miały wyznaczyć 1-2 prokuratur rejonowych w każdej z dwoma prokuratorami wyspecjalizowanymi w sprawach mowy nienawiści, czyli łącznie około 90 – 180 prokuratorów. Jak podaliśmy wyżej nie stwierdziliśmy – pomimo tych Wytycznych – jakiejkolwiek pozytywnej zmiany w działalności prokuratury, czyli Wytyczne były pustymi zapisami. Zdaniem Stowarzyszenia najpierw trzeba zmienić mentalność prokuratorów by traktowali wszystkich obywateli polskich niezależnie od narodowości równoprawnie z innymi obywatelami i chcieli podejmować sprawy związane z mową nienawiści tak jak inne sprawy. Kolejna „profesjonalizacja walki z hejtem” – o czym pisze „Rzeczpospolita” – poprzez powstanie w prokuraturze „grupy do skutecznej walki z hejtem”niewiele da. Nie jest to czcze gadanie z naszej strony na co wskazują gorzkie doświadczenia z lat 2014 -2025 wynikające z kontaktów z różnymi szczeblami prokuratury. Trzeba jednak zauważyć, że prokuratura dostanie kolejną szansę by się wykazać skutecznością w działaniu. Oby tym razem skorzystała z możliwości poprawienia swojej reputacji.

Roman Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia

Oświadczenie

W dniach 18–19 listopada 2025 roku prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce, Roman Kwiatkowski, uczestniczył w 42. posiedzeniu Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej w Oświęcimiu. Podczas obrad, doszło do podpisania nowej wersji Deklaracji Ocalałych – inicjatywy International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA).

Choć wyrażamy uznanie dla zaangażowania IHRA w upamiętnianie ofiar Holokaustu, Stowarzyszenie Romów w Polsce z głębokim smutkiem przyjmuje treść przedstawionego dokumentu. W obecnym brzmieniu Deklaracja skupia się wyłącznie na doświadczeniu ocalałych o tożsamości żydowskiej, pomijając inne grupy dotknięte nazistowskim systemem eksterminacji – w tym Romów i Sinti, którzy podlegali tym samym Ustawom Norymberskim.

fot: auschwitz.org

Stanowisko Romana Kwiatkowskiego i Romani Rose

Z powodu braku odniesienia do pozostałych kategorii ofiar, członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej – prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce, Roman Kwiatkowski – podobnie jak Romani Rose, przewodniczący Centralnej Rady Sinti i Romów – wstrzymali się od podpisania Deklaracji. Decyzja ta została podjęta w pełnej świadomości jej wagi i w poczuciu odpowiedzialności za integralność pamięci o wszystkich ofiarach nazistowskiego ludobójstwa.

Uzasadnienie stanowiska

IHRA jest organizacją powołaną do dokumentowania, ochrony i popularyzowania pamięci o wszystkich ofiarach Holokaustu i nazistowskiego ludobójstwa – bez jakiejkolwiek hierarchizacji czy selekcji ich doświadczeń.

Romowie i Sinti byli poddawani tym samym praktykom eksterminacyjnym co Żydzi: mordowani z powodów rasistowskich, więzieni w obozach koncentracyjnych, deportowani, poddawani przymusowej pracy oraz zbrodniczym eksperymentom medycznym. Znaczna część europejskiej społeczności romskiej (ok. 500 000 osób) została unicestwiona podczas II wojny światowej.

Kulminacją tej zbrodni była noc z 2 na 3 sierpnia 1944 roku, kiedy w Auschwitz-Birkenau zamordowano około 4 300 Romów i Sinti – ostatnich więźniów tzw. „Zigeunerlager”. Zbrodnia ta stanowiła element jednolitego, rasistowskiego planu eksterminacji. Romowie, podobnie jak Żydzi, byli objęci ustawami norymberskimi i podlegali tym samym procesom ludobójczym.

Brak odzwierciedlenia tej równorzędności w dokumencie tej rangi, co Deklaracja Ocalałych, prowadzi do marginalizacji naszej pamięci i – nawet nieintencjonalnie – wzmacnia proces wymazywania romskich ofiar z narracji historycznej. Dla społeczności romskiej, której głos i historia były przez dekady pomijane, jest to szczególnie bolesne.

Odwołanie do zasad IHRA

Zgodnie z misją IHRA, żadne doświadczenie ofiar ludobójstwa nie może być uznane za mniej istotne. Pamięć o Holokauście powinna być pamięcią pełną i nienaruszalną, obejmującą wszystkie grupy dotknięte nazistowską polityką rasową.

Stanowisko Romana Kwiatkowskiego i Romani Rose, członków Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej jest wyrazem wierności tej zasadzie – apeluje o zachowanie całościowej perspektywy historycznej i równą reprezentację losów Romów, Sinti, Polaków oraz innych grup ofiar w dokumentach tworzonych przez instytucje odpowiedzialne za edukację o Holokauście.

Stowarzyszenie Romów w Polsce od lat aktywnie uczestniczy w międzynarodowych działaniach, które mają na celu kształtowanie prawdziwej i wszechstronnej narracji o Holokauście.

Wierzymy, że tylko poprzez otwartą debatę, wzajemny szacunek i gotowość do zmian, możliwe jest budowanie pamięci, która obejmuje wszystkie ofiary i nie pozwala, by którakolwiek z nich została skazana na zapomnienie.

Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią Deklaracji Ocalałych, dostępnej w dwóch wersjach językowych:

• Deklaracja Ocalałych – wersja angielska:
  https://israelinihra.mfa.gov.il/survivors_declaration
• Deklaracja Ocalałych – wersja polska:
  https://israelinihra.mfa.gov.il/pl/survivors_declaration

W dniu wczorajszym tj 24.11.2025 roku, przedstawiciel Stowarzyszenia Romów w Polsce, Stanisław Rydzoń, wziął udział w konferencji naukowej poświęconej historii i współczesnym wyzwaniom wielokulturowego Krakowa.

Stanisław Rydzoń omówił rzadko podnoszony w mediach publicznych temat „antycyganizmu jawnego i ukrytego w działalności organów władzy publicznej i mediów publicznych wobec mniejszości romskiej w Polsce”  przedstawiając wiele przykładów takiej formy aktywności przedstawicieli tej władzy. Przedstawił przepisy prawne dotyczące ochrony mniejszości narodowych i etnicznych oceniając je bardzo pozytywnie. Równocześnie zwrócił uwagę na brak konsekwentnej egzekucji prawa w zakresie zwalczania przestępstw rasistowskich i ksenofobicznych przez organy ścigania głównie dotyczących społeczności romskiej.”    

Stanisław Rydzoń, prawnik, były poseł na Sejm (IV, V i VI kadencje), od wielu lat współpracuje ze Stowarzyszeniem Romów w Polsce, angażując się w działania na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji oraz wzmacniania świadomości na temat historii i sytuacji współczesnej społeczności romskiej. Reprezentuje perspektywę środowiskową i społeczną, opartą na wieloletnim doświadczeniu pracy w terenie.

W swojej wypowiedzi Pan Rydzoń zwrócił uwagę na aktualne formy antycyganizmu oraz na konsekwencje, jakie to zjawisko niesie dla życia codziennego Romów w Polsce. Podkreślił również wagę edukacji, współpracy instytucji publicznych z organizacjami mniejszościowymi oraz konieczność wzmocnienia działań budujących zaufanie i dialog międzykulturowy.

Udział Stowarzyszenia Romów w Polsce w konferencji stanowi ważny głos w debacie o wspólnej odpowiedzialności za kształtowanie społeczeństwa otwartego, wolnego od uprzedzeń i wrażliwego na różnorodność.

Stowarzyszenie Romów w Polsce od wielu lat konsekwentnie działa na rzecz przeciwdziałania stereotypom i dyskryminacji Romów. Podejmuje interwencje prawne, prowadzi dialog z instytucjami państwowymi i wspiera edukację społeczną.

Z radością oddajemy w Wasze ręce pierwszy tegoroczny numer „Dialog-Pheniben” – pisma, które arodziło się z potrzeby rozmowy, spotkania i wspólnego poszukiwania sensu w świecie pełnym podziałów. Chcemy, by było miejscem, w którym różnorodność nie jest przeszkodą lecz bogactwem, a dialog nie jest pustym hasłem, lecz codzienną praktyką.

Pliki do pobrania:

Publikacja została wydana dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/.w i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Dre daja publikacja sy zacindle poglądy autorengre i na można te poruwnineł łen ki stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Oświęcim, 17 października 2025 r. – Stowarzyszenie Romów w Polsce (SRwP) stanowczo potępia rosnącą falę nienawiści i ksenofobii w polskiej przestrzeni publicznej. W związku z kontrowersyjnymi i skrajnie szkodliwymi wypowiedziami Roberta Bąkiewicza, podczas niedawnego wiecu PIS w Warszawie powiedział:

„Nie bójcie się prokuratur, sądów, ci ludzie zapłacą za to cenę. I ta droga na Grunwald musi być taka, że sprawiedliwość musi zapaść, że te chwasty trzeba z polskiej ziemi powyrywać i napalm na tę ziemię rzucać, żeby nigdy nie odrosły”

a także z toczącą się debatą publiczną, domagamy się natychmiastowej reakcji władz państwowych oraz pociągnięcie do odpowiedzialności osób i środowisk szerzących rasizm, mowę nienawiści i podżeganie do przemocy wobec osób różniących się pochodzeniem etnicznym, narodowym, religijnym i rasowym.

Język Nienawiści Dehumanizuje i Zagraża

Słowa mają moc. Język używany przez skrajną prawicę, w tym przez Roberta Bąkiewicza, nie jest wyrazem wolności słowa ani krytyki – jest mową nienawiści, której jedynym celem jest dehumanizacja i podsycanie strachu wobec obywateli polskich należących do mniejszości.

To retoryka niebezpiecznie przypominająca faszystowskie wiece lat 30. XX wieku. Jej powtarzanie i tolerowanie prowadzi do eskalacji napięć, przemocy oraz realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych.

„W obliczu narastającej fali nienawiści, my, Romowie, czujemy się zagrożeni. Nikt, w XXI wieku, w demokratycznym państwie, nie powinien być stygmatyzowany i poniżany z powodu swojego pochodzenia. Obojętność wobec mowy nienawiści jest de facto jej akceptacją. Nie możemy do tego dopuścić.”
— Roman Kwiatkowski, Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce

Romowie – Integralna Część Polskiej Różnorodności

Polska jest krajem etnicznie i kulturowo różnorodnym. Społeczeństwo polskie składa się z wielu grup, które współtworzą jego historię i tożsamość.

My, Romowie, jesteśmy obecni w Polsce od ponad 700 lat. Jesteśmy integralną częścią narodu polskiego. Obawiamy się, że odium nienawiści i wykluczenia skierowane wobec imigrantów, zostanie skierowane na nas, co będzie skutkować próbą wykluczania nas z przestrzeni publicznej, czy podważania naszego miejsca w społeczeństwie.

Mowa nienawiści jest jak ziarno chwastu, które atakuje fundamenty wspólnoty narodowej i wartości zapisane w Konstytucji RP.

Ostrzeżenie

W walce z obojętnością wobec nienawiści warto przypomnieć słowa Charles’a Baudelaire’a z tomu „Kwiaty Zła”, który demaskował moralną zgniliznę epoki i ostrzegał przed złem ukrytym w słowach:

„O Aniele dobroci, znasz nienawiść strutą?
Pięść zaciśniętą w cieniu, łzę z żółci zaprawą,
Gdy zemsta gra pobudkę swą piekielną nutą,
I nad umysłem całym zwierzchnie bierze prawo?”

To poetyckie ostrzeżenie brzmi dziś wyjątkowo aktualnie. Jeśli pozwolimy, by „nienawiść struta” przejęła władzę nad debatą publiczną, zatruje to całe społeczeństwo.

Wspólny Obowiązek – Wspólna Odpowiedzialność

Apelujemy do władz państwowych, mediów, instytucji edukacyjnych oraz wszystkich obywateli do jednoznacznego potępienia mowy nienawiści i podejmowania realnych działań na rzecz jej eliminacji.

Polska musi pozostać krajem, w którym każda mniejszość – Romowie, Żydzi, Ukraińcy, Białorusini czy osoby o innym kolorze skóry, religii czy pochodzeniu – czują się bezpiecznie i godnie.

Roman Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce

Dnia 2 sierpnia   z okazji 81. likwidacji ,, Zigeunerlager”  w Kl Auschwitz Birkenau został zorganizowany warsztat w ramach projektu ,,Spotkanie z historią i kulturą romską” mający na celu zdobycie kompleksowej wiedzy na temat Holocaustu romskiego mającego na celu poszerzenie wiedzy nt. likwidacji romskiego obozu ,,Zigeunerlager”

Zadanie realizowane jest dzięki dotacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w ramach programu integracji społecznej i obywatelskiej Romków w Polsce na lata 2021-2030

2 sierpnia 2025 roku w byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau odbyły się uroczyste obchody upamiętniające 81. rocznicę Europejskiego Dnia Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti. Uroczystości zorganizowane przez Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz Centralną Radę Niemieckich Sinti i Romów we współpracy z Centrum Historii i Kultury Romów i Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau przyciągnęły przedstawicieli wielu krajów europejskich.

W tegorocznych obchodach wzięli udział wysokiej rangi przedstawiciele instytucji europejskich i krajowych. Wśród najważniejszych gości znaleźli się :

Theodoros Rousopoulos, Przewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy

Martin Hojsík, Wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego

Lucie Fuková, Komisarz Rządu Czeskiego ds. Romów

Rudolf Murka, potomek ofiar Holokaustu i wieloletni działacz na rzecz pamięci romskiego holocaustu

Edward Dębicki, 91-letni świadek historii i ocalały z Zagłady, wybitny muzyk i poeta

Dieter Flack, Ocalały świadek historii z Niemiec

Roman Kwiatkowski, Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce

Romani Rose, Przewodniczący Centralnej Rady Niemieckich Sinti i Romów

Ryszard Śmiałek, Wicewojewoda Małopolski

Program uroczystości

Ceremonia rozpoczęła się o godzinie 9:30 w Auschwitz I symboliczną wizytą międzynarodowych delegacji w Muzeum Auschwitz, gdzie uczestnicy zwiedzili blok 13 zawierający wystawę poświęconą Holokaustowi Romów oraz złożyli wpis do Księgi Gości. Następnie przy „Ścianie Straceń” (tzw. Czarnej Ścianie) zapalono świece i złożono wieńce.

Główne uroczystości odbyły się w Birkenau, w Miejscu Pamięci Romów i Sinti w odcinku obozowym B II e, gdzie w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku Niemcy zamordowali ostatnich ponad 4300 więźniów romskich.

Przemówienia i wyróżnienia

Podczas ceremonii upamiętniającej, przemawiający nawiązywali nie tylko do potrzeby kultywowania pamięci o tragicznej przeszłości, ale także apelowali o zwrócenie uwagi na narastające tendencje antyromskie, antyimgranckie oraz rosnący rasizm i ksenofobię, któremu należy się przeciwstawić,

Roman Kwiatkowski w swoim przemówieniu łączył pamięć historyczną z aktualnymi wyzwaniami społecznymi: „Dziś, w 81. rocznicę nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku, stajemy tu – w miejscu największej zbrodni przeciwko Romom i Sinti – by oddać hołd ponad 4 300 zamordowanym w 'Zigeunerlager’. Tu, gdzie zgasło tyle istnień, chcemy przywracać pamięć – nie dla przeszłości, ale dla przyszłości”.

Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce nie unikał tematów współczesności: „Dziś jednak szczególnie niepokoi mnie coś jeszcze. Po ulicach polskich miast znów przeszły tłumy skandujące hasła odrzucenia i nienawiści. 'Stop imigracji’, 'Polska dla Polaków’ – to alarmujący sygnał, że historia próbuje otwierać dawno zamknięte drzwi”.

Kwiatkowski podkreślił globalny wymiar problemu: „Niepokojące jest to, że tendencje rasistowskie, ksenofobiczne i dyskryminacyjne przybierają na silę w wymiarze globalnym”.

Edward Dębicki, w wieku 91 lat, podzielił się osobistymi wspomnieniami: „Jestem tutaj z Wami jako Rom, muzyk, twórca, świadek historii naszego narodu. Jestem kimś, kto przeżył zagładę i stoi dziś przed Wami w wieku 91 lat, aby podzielić się moim doświadczeniem”.

Dębicki opisał swoje doświadczenia wojenne: „Gdy w 1944 roku likwidowano obóz romski w Auschwitz-Birkenau, miałem 9 lat. Ukrywaliśmy się w lasach, żyliśmy w ziemiankach w nieustannym strachu, widzieliśmy śmierć na każdym kroku. Przeżyłem, bo los tak chciał. Ale noszę w sobie pamięć o tych wszystkich, którzy nie mieli tego szczęścia”

Lucie Fuková w swoim wystąpieniu podkreśliła znaczenie utworzenia Rady Konsultacyjnej przy Muzeum Kultury Romskiej w Czechach: „Potomkowie czekali wiele lat na ten moment – na godne uczestnictwo Romów w organach doradczych ds. dziedzictwa”.

Ważne wyróżnienie

Podczas uroczystości miała miejsce ceremonia wręczenia Krzyża Zasługi dla Prezesa Stowarzyszenia Romów w Polsce Romana Kwiatkowskiego, za zasługi na rzecz społeczności romskiej.  Order wręczył Wicewojewoda Małopolski Ryszard Śmiałek.

Kontekst historyczny

81 lat temu, w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku, Niemcy zlikwidowali tzw. obóz rodzinny dla Romów (Zigeunerfamilienlager) w Auschwitz II-Birkenau. Zginęło wówczas około 4300 więźniów – dzieci, kobiet i mężczyzn, którzy pomimo zaciętego oporu zostali zamordowani przez SS.

Ogółem w Auschwitz zginęło ponad 20 tysięcy Romów spośród około 23 tysięcy deportowanych z 14 krajów. Szacuje się, że podczas II wojny światowej naziści zamordowali między 220 tysięcy a 500 tysięcy Romów i Sinti w całej okupowanej Europie.

Europejski wymiar pamięci

Dzień 2 sierpnia został oficjalnie uznany przez Parlament Europejski w 2015 roku za Europejski Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti. W Polsce Sejm RP uchwalił ten dzień już w 2011 roku jako Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti.

Zakończenie uroczystości

Ceremonia zakończyła się o godzinie 14:00 złożeniem wieńców i kwiatów przy Pomniku Pamięci Romów i Sinti. Uczestniczyły w niej delegacje z wielu krajów europejskich, przedstawiciele organizacji międzynarodowych, ambasadorowie oraz ocalali i ich potomkowie.

Zapraszamy przedstawicieli mediów do udziału w uroczystościach upamiętniających 81. rocznicę Europejskiego Dnia Pamięci o Holokauście Romów i Sinti.

Uroczystości upamiętniające są organizowane przez Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz Centralną Radę Niemieckich Sinti i Romów we współpracy z Centrum Historii i Kultury Romów i  Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau.

W tegorocznych obchodach wezmą w  udział ważne osobistości polityczne z kraju i świata.

Zapowiedzieli swoją obecność m.in. 

• Theodoros Rousopoulos, Przewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy
• Martin Hojsík, Wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego

Poniżej zamieszczamy program uroczystości: 

2 sierpnia 2025 r.

Miejsce wydarzenia: Auschwitz I — Państwowe Muzeum

• 09.30-11.00: Powitanie międzynarodowych delegacji politycznych w Muzeum Auschwitz, symboliczna wizyta i upamiętnienie wszystkich ofiar, wizyta z przewodnikiem w bloku 13 (wystawa poświęcona Holokaustowi Romów), wpis do Księgi Gości Muzeum Auschwitz, Zapalenie świec lub złożenie wieńca pod „Ścianą Straceń” (tzw. Czarna Ściana)

Miejsce wydarzenia: Birkenau, Miejsce Pamięci Romów i Sinti, odcinek obozowy B II e

• 11.00-11.45: Przyjazd i wejście gości, przejście pod pomnik.
• Rozpoczęcie uroczystości, powitanie gości
• 12.00-13.15: Ceremonia upamiętniająca. ( W trakcie przemówień przewidziana jest  ceremonia wręczenia Krzyża Zasługi dla Prezesa Stowarzyszenia Romów w Polsce, Romana Kwiatkowskiego. Order wręczy Wicewojewoda Małopolski, Ryszard Śmiałek)
• 13.15-13.45: Ceremonia złożenia wieńców i kwiatów
• 14:00 Zakończenie uroczystości

Wszelkie zapytania medialne jak i również kwestie związane z programem uroczystości  należy kierować na:

e-mail: romaholocaustday81@chikr.pl

tel: 0 33 842 69 89 lub +48 728 344 87784