STANOWISKO STOWARZYSZENIA ROMÓW W POLSCE SPRAWIE DEKLARACJI OCALAŁYCH Z 42. MIĘDZYNARODOWEJ RADY OŚWIĘCIMSKIEJ
Oświadczenie
W dniach 18–19 listopada 2025 roku prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce, Roman Kwiatkowski, uczestniczył w 42. posiedzeniu Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej w Oświęcimiu. Podczas obrad, doszło do podpisania nowej wersji Deklaracji Ocalałych – inicjatywy International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA).
Choć wyrażamy uznanie dla zaangażowania IHRA w upamiętnianie ofiar Holokaustu, Stowarzyszenie Romów w Polsce z głębokim smutkiem przyjmuje treść przedstawionego dokumentu. W obecnym brzmieniu Deklaracja skupia się wyłącznie na doświadczeniu ocalałych o tożsamości żydowskiej, pomijając inne grupy dotknięte nazistowskim systemem eksterminacji – w tym Romów i Sinti, którzy podlegali tym samym Ustawom Norymberskim.
fot: auschwitz.org
Stanowisko Romana Kwiatkowskiego i Romani Rose
Z powodu braku odniesienia do pozostałych kategorii ofiar, członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej – prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce, Roman Kwiatkowski – podobnie jak Romani Rose, przewodniczący Centralnej Rady Sinti i Romów – wstrzymali się od podpisania Deklaracji. Decyzja ta została podjęta w pełnej świadomości jej wagi i w poczuciu odpowiedzialności za integralność pamięci o wszystkich ofiarach nazistowskiego ludobójstwa.
Uzasadnienie stanowiska
IHRA jest organizacją powołaną do dokumentowania, ochrony i popularyzowania pamięci o wszystkich ofiarach Holokaustu i nazistowskiego ludobójstwa – bez jakiejkolwiek hierarchizacji czy selekcji ich doświadczeń.
Romowie i Sinti byli poddawani tym samym praktykom eksterminacyjnym co Żydzi: mordowani z powodów rasistowskich, więzieni w obozach koncentracyjnych, deportowani, poddawani przymusowej pracy oraz zbrodniczym eksperymentom medycznym. Znaczna część europejskiej społeczności romskiej (ok. 500 000 osób) została unicestwiona podczas II wojny światowej.
Kulminacją tej zbrodni była noc z 2 na 3 sierpnia 1944 roku, kiedy w Auschwitz-Birkenau zamordowano około 4 300 Romów i Sinti – ostatnich więźniów tzw. „Zigeunerlager”. Zbrodnia ta stanowiła element jednolitego, rasistowskiego planu eksterminacji. Romowie, podobnie jak Żydzi, byli objęci ustawami norymberskimi i podlegali tym samym procesom ludobójczym.
Brak odzwierciedlenia tej równorzędności w dokumencie tej rangi, co Deklaracja Ocalałych, prowadzi do marginalizacji naszej pamięci i – nawet nieintencjonalnie – wzmacnia proces wymazywania romskich ofiar z narracji historycznej. Dla społeczności romskiej, której głos i historia były przez dekady pomijane, jest to szczególnie bolesne.
Odwołanie do zasad IHRA
Zgodnie z misją IHRA, żadne doświadczenie ofiar ludobójstwa nie może być uznane za mniej istotne. Pamięć o Holokauście powinna być pamięcią pełną i nienaruszalną, obejmującą wszystkie grupy dotknięte nazistowską polityką rasową.
Stanowisko Romana Kwiatkowskiego i Romani Rose, członków Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej jest wyrazem wierności tej zasadzie – apeluje o zachowanie całościowej perspektywy historycznej i równą reprezentację losów Romów, Sinti, Polaków oraz innych grup ofiar w dokumentach tworzonych przez instytucje odpowiedzialne za edukację o Holokauście.
Stowarzyszenie Romów w Polsce od lat aktywnie uczestniczy w międzynarodowych działaniach, które mają na celu kształtowanie prawdziwej i wszechstronnej narracji o Holokauście.
Wierzymy, że tylko poprzez otwartą debatę, wzajemny szacunek i gotowość do zmian, możliwe jest budowanie pamięci, która obejmuje wszystkie ofiary i nie pozwala, by którakolwiek z nich została skazana na zapomnienie.
Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią Deklaracji Ocalałych, dostępnej w dwóch wersjach językowych:
- Deklaracja Ocalałych – wersja angielska:
https://israelinihra.mfa.gov.il/survivors_declaration - Deklaracja Ocalałych – wersja polska:
https://israelinihra.mfa.gov.il/pl/survivors_declaration
W dniu wczorajszym tj 24.11.2025 roku, przedstawiciel Stowarzyszenia Romów w Polsce, Stanisław Rydzoń, wziął udział w konferencji naukowej poświęconej historii i współczesnym wyzwaniom wielokulturowego Krakowa.
Stanisław Rydzoń omówił rzadko podnoszony w mediach publicznych temat „antycyganizmu jawnego i ukrytego w działalności organów władzy publicznej i mediów publicznych wobec mniejszości romskiej w Polsce” przedstawiając wiele przykładów takiej formy aktywności przedstawicieli tej władzy. Przedstawił przepisy prawne dotyczące ochrony mniejszości narodowych i etnicznych oceniając je bardzo pozytywnie. Równocześnie zwrócił uwagę na brak konsekwentnej egzekucji prawa w zakresie zwalczania przestępstw rasistowskich i ksenofobicznych przez organy ścigania głównie dotyczących społeczności romskiej.”
Stanisław Rydzoń, prawnik, były poseł na Sejm (IV, V i VI kadencje), od wielu lat współpracuje ze Stowarzyszeniem Romów w Polsce, angażując się w działania na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji oraz wzmacniania świadomości na temat historii i sytuacji współczesnej społeczności romskiej. Reprezentuje perspektywę środowiskową i społeczną, opartą na wieloletnim doświadczeniu pracy w terenie.
W swojej wypowiedzi Pan Rydzoń zwrócił uwagę na aktualne formy antycyganizmu oraz na konsekwencje, jakie to zjawisko niesie dla życia codziennego Romów w Polsce. Podkreślił również wagę edukacji, współpracy instytucji publicznych z organizacjami mniejszościowymi oraz konieczność wzmocnienia działań budujących zaufanie i dialog międzykulturowy.
Udział Stowarzyszenia Romów w Polsce w konferencji stanowi ważny głos w debacie o wspólnej odpowiedzialności za kształtowanie społeczeństwa otwartego, wolnego od uprzedzeń i wrażliwego na różnorodność.
Stowarzyszenie Romów w Polsce od wielu lat konsekwentnie działa na rzecz przeciwdziałania stereotypom i dyskryminacji Romów. Podejmuje interwencje prawne, prowadzi dialog z instytucjami państwowymi i wspiera edukację społeczną.
W dniu 22 Października w siedzibie Uniwersytetu Komisji Narodowej w Krakowie odbyła się debata nt. Rozruchów anty- romskich w Oświęcimiu które miały miejsce w 1981 roku w Oświęcimiu.
PANELIŚCI:
- ROMAN KWIATKOWSKI – Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce
- BOGDAN BIAŁEK – prezes Stowarzyszenia im. Jana Karskiego
- MICHAŁ ZAJDA – Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Zydów w Polsce
- prof. dr hab. ŁUKASZ T. SROKA – UKEN
Prowadzący:
- Dr hab. prof. SŁAWOMIR KAPRALSKI – UKEN
Podczas debaty odbyła się prelekcja filmu „Ostatni Cygan w Oświęcimiu”
Zadanie realizowane jest dzięki dotacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w ramach programu integracji społecznej i obywatelskiej Romków w Polsce na lata 2021-2030
Z radością oddajemy w Wasze ręce pierwszy tegoroczny numer „Dialog-Pheniben” – pisma, które arodziło się z potrzeby rozmowy, spotkania i wspólnego poszukiwania sensu w świecie pełnym podziałów. Chcemy, by było miejscem, w którym różnorodność nie jest przeszkodą lecz bogactwem, a dialog nie jest pustym hasłem, lecz codzienną praktyką.
Pliki do pobrania:
Publikacja została wydana dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/.w i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Dre daja publikacja sy zacindle poglądy autorengre i na można te poruwnineł łen ki stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
Oświęcim, 17 października 2025 r. – Stowarzyszenie Romów w Polsce (SRwP) stanowczo potępia rosnącą falę nienawiści i ksenofobii w polskiej przestrzeni publicznej. W związku z kontrowersyjnymi i skrajnie szkodliwymi wypowiedziami Roberta Bąkiewicza, podczas niedawnego wiecu PIS w Warszawie powiedział:
„Nie bójcie się prokuratur, sądów, ci ludzie zapłacą za to cenę. I ta droga na Grunwald musi być taka, że sprawiedliwość musi zapaść, że te chwasty trzeba z polskiej ziemi powyrywać i napalm na tę ziemię rzucać, żeby nigdy nie odrosły”
a także z toczącą się debatą publiczną, domagamy się natychmiastowej reakcji władz państwowych oraz pociągnięcie do odpowiedzialności osób i środowisk szerzących rasizm, mowę nienawiści i podżeganie do przemocy wobec osób różniących się pochodzeniem etnicznym, narodowym, religijnym i rasowym.
Język Nienawiści Dehumanizuje i Zagraża
Słowa mają moc. Język używany przez skrajną prawicę, w tym przez Roberta Bąkiewicza, nie jest wyrazem wolności słowa ani krytyki – jest mową nienawiści, której jedynym celem jest dehumanizacja i podsycanie strachu wobec obywateli polskich należących do mniejszości.
To retoryka niebezpiecznie przypominająca faszystowskie wiece lat 30. XX wieku. Jej powtarzanie i tolerowanie prowadzi do eskalacji napięć, przemocy oraz realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych.
„W obliczu narastającej fali nienawiści, my, Romowie, czujemy się zagrożeni. Nikt, w XXI wieku, w demokratycznym państwie, nie powinien być stygmatyzowany i poniżany z powodu swojego pochodzenia. Obojętność wobec mowy nienawiści jest de facto jej akceptacją. Nie możemy do tego dopuścić.”
— Roman Kwiatkowski, Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce
Romowie – Integralna Część Polskiej Różnorodności
Polska jest krajem etnicznie i kulturowo różnorodnym. Społeczeństwo polskie składa się z wielu grup, które współtworzą jego historię i tożsamość.
My, Romowie, jesteśmy obecni w Polsce od ponad 700 lat. Jesteśmy integralną częścią narodu polskiego. Obawiamy się, że odium nienawiści i wykluczenia skierowane wobec imigrantów, zostanie skierowane na nas, co będzie skutkować próbą wykluczania nas z przestrzeni publicznej, czy podważania naszego miejsca w społeczeństwie.
Mowa nienawiści jest jak ziarno chwastu, które atakuje fundamenty wspólnoty narodowej i wartości zapisane w Konstytucji RP.
Ostrzeżenie
W walce z obojętnością wobec nienawiści warto przypomnieć słowa Charles’a Baudelaire’a z tomu „Kwiaty Zła”, który demaskował moralną zgniliznę epoki i ostrzegał przed złem ukrytym w słowach:
„O Aniele dobroci, znasz nienawiść strutą?
Pięść zaciśniętą w cieniu, łzę z żółci zaprawą,
Gdy zemsta gra pobudkę swą piekielną nutą,
I nad umysłem całym zwierzchnie bierze prawo?”
To poetyckie ostrzeżenie brzmi dziś wyjątkowo aktualnie. Jeśli pozwolimy, by „nienawiść struta” przejęła władzę nad debatą publiczną, zatruje to całe społeczeństwo.
Wspólny Obowiązek – Wspólna Odpowiedzialność
Apelujemy do władz państwowych, mediów, instytucji edukacyjnych oraz wszystkich obywateli do jednoznacznego potępienia mowy nienawiści i podejmowania realnych działań na rzecz jej eliminacji.
Polska musi pozostać krajem, w którym każda mniejszość – Romowie, Żydzi, Ukraińcy, Białorusini czy osoby o innym kolorze skóry, religii czy pochodzeniu – czują się bezpiecznie i godnie.
Roman Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce
W dniu 3 października w siedzibie Stowarzyszenia Romów w Polsce odbyły się warsztaty pt,, Śladami Pamięci , podczas których młodzież została zaznajomiona z Historią i Kulturą Romów od momentu wyjścia z subkontynentu indyjskiego po czasy współczesne. Podczas warsztatów została przybliżona historii Holocaustu romskiego który do lat dziewięćdziesiątych nazywany był zapomnianym holocaustem.
Zadanie realizowane jest dzięki dotacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w ramach programu integracji społecznej i obywatelskiej Romków w Polsce na lata 2021-2030
Dnia 2 sierpnia z okazji 81. likwidacji ,, Zigeunerlager” w Kl Auschwitz Birkenau został zorganizowany warsztat w ramach projektu ,,Spotkanie z historią i kulturą romską” mający na celu zdobycie kompleksowej wiedzy na temat Holocaustu romskiego mającego na celu poszerzenie wiedzy nt. likwidacji romskiego obozu ,,Zigeunerlager”
Zadanie realizowane jest dzięki dotacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w ramach programu integracji społecznej i obywatelskiej Romków w Polsce na lata 2021-2030
